Accueil > Français > E reo tō ’u > Te tahi mau fa’a ’ohipara’a nō te piripiri, pua, puārātā e te re’a tahiti (Hiro’a n° 163 - Mai 2021)

Te tahi mau fa’a ’ohipara’a nō te piripiri, pua, puārātā e te re’a tahiti (Hiro’a n° 163 - Mai 2021)

Teie te tahi nau rā’au e tupu nei nā ni’a i nā ‘e’a to’opiti nō ‘Ōpūnohu i Mo’orea- te ara-tupuna ‘e te ‘e’a nō te ‘āro’a Pu’uroa - i fāna’o i te tahi mau paruai fa’a’ite’itera’a...

-->

Teie te tahi nau rā’au e tupu nei nā ni’a i nā ‘e’a to’opiti nō ‘Ōpūnohu i Mo’orea- te ara-tupuna ‘e te ‘e’a nō te ‘āro’a Pu’uroa - i fāna’o i te tahi mau paruai fa’a’ite’itera’a i tō rātou fa’a’ohipara’a i roto i te orara’a ā te Mā’ohi, i te mātāmua iho ā rā.

Piripiri, Urena lobata, arbrisseau, Cae- sarweed, POL

E firihia te puru. Ua riro teie i’oa rā’au piripiri ei i’oa nō te tā’ato’ara’a ō te mau rā’au ē piripiri (R. Taputuara’i, 2016).

Pua, hau’ou, Fagraea berteroana, arbre, tree, IND

E rā’au tupu i ni’a i te tahara’a ‘aivi i raro a’e mai i te 800 mētera i te teitei. (cf miro 1&2) ; e rā’au mo’a au-roa-hia e te ta’ata ; e ‘ū hiri teatea, e mea ha’a a’e o na i te tumu miro e te tumu tou. E rā’au tarai-‘ohie roa nō te hāmani i te tauiha’a mo’a (tā tātau, ti’i).

Ia ūa’a te pua e tāpa’o fa’a’ite e piri pae fenua mai te tohora e tō rātou fanau’a. E mea no’ano’a te hei pua (upo’o e ‘arapo’a) ‘uo’uo ‘ō tē māre’are’a i te tapera’a mahana ; ia tūpa’ipa’i-ana’e-hia te mā’a e roa’a mai ia te ‘ū puatou ; E riro ato’a te pua ei hōho’a tīfaifai.

Puarātā, Metrosideros collina arbre, tree, Pacific rata, IND

E rā’au tupu i ni’a i te tahara’a ‘aivi i raro a’e mai i 2000 mētera i te teitei (Taputua- ra’i, 2016), e mea tāviriviri tō na mau a’a e tō na ‘āma’a. E, e oro ‘ōmenemene e te mā’ute’ute tō na pua pi’ihia pua ō Pere (te atua vahine ō te mou’a-hī-auahi, ō te vera ō te fenua), te aura’a ato’a ō te i’oa, e pua ō Rātā.

Re’a tahiti, Curcuma longa, safran d’Océa- nie, Turmeric, POL

E ravehia tō na a’a ota ‘aore ra tunuhia i roto i te mā’a ; e ‘uihia teie a’a e horo’a mai ‘oia i te ‘ū māre’are’a puatou tei fa’a’ohipa- hia nō te fa’anehenehe e te fa’ano’ano’a i te ‘ahu, tapa, taura e te vai atu ra ; ia ‘ānoi mono’i, e riro ei tāvai tino (ō te ‘arioi). E rapa’au fīva, he’a, rumati.

IND = indigène ; END ARCH = endémique archipélaire ; POL = introduction polynésienne ; MOD = introduction moderne

- Te tahi mau fa’a ’ohipara’a nō te piripiri, pua, puārātā e te re’a tahiti (Hiro’a n° 163 - Mai 2021) (à télécharger)