Accueil > Français > E reo tō ’u > Tekao haapuàhaìa maakau (Hiro’a n° 108 - Septembre 2016)

Tekao haapuàhaìa maakau (Hiro’a n° 108 - Septembre 2016)

Vai anaè ma io nā korohi mata âpoipoi, to īa tuna ihu hātea me nā puta ihu hatahata, to īa haha hātea me i tītahi kēkē kouvae i tītahi kēkē kouvae...

-->


Texte : Toti Teikiehuupoko pour l’exposition « Tiki ».

Vai anaè ma io nā korohi mata âpoipoi, to īa tuna
ihu hātea me nā puta ihu hatahata, to īa haha
hātea me i tītahi kēkē kouvae i tītahi kēkē kouvae,
tūìa anaè i ùka o nā hatika pūhā vaevae motoù
me te nino kaùoo, pūteketeke, ua ìò te Tiki he ata
haatupepakaìa o Porinetia.

Ua haahia te tau hāoè i tihe mai a 19
hānere èhua i tēnei me KOKE (Gauguin)
atii te tau poì patu ata no te tai hou mai
me Picasso i ìte i te hakatu hana atii aa.

I te ava nei, enāīa i òto o te tau haè apuuìa
taetae kakiu akoè a io te tau poì enā me
ta âtou haìna tōtahi atu tekaèkaè, o īa te
mea i ùka òa. Ohia a, me he mea ua pā to
īa òko, àè a e koàna pu ana mai. E aha òa
īa ? Oinei, e haìna tupe noa ! Me i te koèìa o
te tau haa kakiu a te tau tāuà, te avaiìa me
te tau manamana o te tau tiki ua kaò moû
ana mai, e i te ava nei ua haatūhaèìa tēnei
tau tiki mēìa i to âtou mutu.

Ua ìò tēnei pona tekao « Tiki » e haahananui
nei i to īa haaviviniìa. Oia hoi, e tahi ana iho
tiòhiìa e tiki pu e ata haamāmaakauìa i te
ata o te ènana, i òto o tītahi hakatu tiòhiìa,
e ūè, te hakatu haatiòhiìa me i kiu mai, o
īa to mua ènana, te ata o te vāhana me te
haa o te hana pēpena : Tiki.

Te haauiìa, e aha « Tiki ». Uiìa hanamāeka
me te hananui ta tēnei haaìteìteìa e makimaki
nei e tuku mai i tītahi tau maakau
haahuaìa. I te kātooìa i te tau haaviviniìa
paotū no tēnei pona me te haahei ia âtou
vāàna e toù maakau : tekao kakiu, ata
patuìa, tiki haaataìa no te ènana. E hakatu
tiòhiìa òto ana mai no tēnei ata me i te
tumu mai no te tau motu o te henua Enana
no te hakaìteìa i tītahi haaviviniìa o te
tiki no te haapuàha mai i òto o âtou me
« Tiki ».

Tiki, te tiki te haaviviniìa o to īa ata

Vāàna e te tekao kakiu, ua tīmata te tau
ènana i te taai i te tau tiki ma hope o te
nohoìa o Tiki i te Henua Enana. Ua hei oti
tēnei kaveìa tekao no te vetevete i to īa
tūìa io tēnei tau motu me te haatiàtohu na
te matatatau i haaìte mai i te kōava o Tiki i
vāveka o te ònohuu ma hā me te tekau ma
ònohuu ma ono o te tau papa Ètua i hope
mai o nā Ètua tāuka, Atea me Atanua.

Me i kiu mai, àè te tau
tiki he ata hakaùa no
te tau tupuna me i àò
atià a no tahipito mēìa i te hana māeka
te haatata atu, vāàna e to âtou taetaenui
atii na te tau koìka haamāmaakauì haatiketike
nei ia âtou, e tihe âtou io he tūìa
ètua kakiu, no te pāio henua akoè a kaavai
henua, akoè a pāio ote motu.E haakaùoo
âtou i to âtou mana no te kāvii mai i te
tau huaa o te hakaìki me i òto o tītahi puke
ènana. E puke pā, no tītahi tohua me to īa
tau ènana i apuuìa, ia âtou te mana no te
matavaaìa atii no te ava kai nui. Na âtou
e hakako mai i te tau haa tumu, e hakaìte
mai o ai tātou, to tātou oko me te tuàki atu
i te tau mākaka.

E mataìte, e haoka, e pahika, e hakatu
haaataìa, haaìòì e tupuna, koè nui te tiki
e ètua. No keìna oti to īa hakatu kaneaìa
àì huìkē atii ana iho te avaiìa ìteìa ana mai
ma vāveka o te tau hakatu kāneaìa paotū,
no atu e avai aa te tau hakatu, àè he tiki
hakatu tahi.

Na te hopeìa e toù poo, te upoko, te nino,
te tau poo me àò o te nino, hahakatu to
âtou hopehope i haaìte mai i to īa aviìa
kanahau, he mea tiàtohu ua ìò e hana haamauìa.
Ua tū anaè te upoko me nā mata
kākaùoo i ùka òa o te ènana, te mana nui
me te tiketike nui.

Ua ìò te tekao no tiki e haatiòhiìa i te hakatu
o te tau keâ i haatūìa, atii me te tau
keâ ata ūè o âtou to mua haaataìa. Me te
tau tiki o Raivavae atii to Rapa nui, ua ìò tiki
oiaa ana iho te hakatu haaataìa i te ènana
te ata tiki kaèkaè oko nui.

-Tekao haapuàhaìa maakau (Hiro’a n° 108 - Septembre 2016) (à télécharger)